دلتنگی ها و اندیشه ها sanhavak


+ کمال الدین حسین بن علی کاشفی واعظ - احمد بن فهد حلی

احمد بن فهد حلی   ( 841- 756 )

پس از مرگ برسی ، اصول عقاید وی بار دیگر احیا شد . گفته اند ابن فهد به سال 756 در حله زاده شد و نزد علی بن خازن حائری شاگرد شهید اول و نیز شاگردان محمد بن حسن بن مطهر درس خوانده است .

دربارۀ ابن فهد آورده اند که نقشی مشابه  علامه حلی ایفا کرد چنانکه در زمان اسبند میرزای ترکمان ، با سنیان ، در موضوع امامت مناظره کرد و در نتیجه ، میرزا ، مذهب خود را تغییر داد و به نام علی و اولادش خطبه خواند .

اهمیت ابن فهد ناشی از این است که صوفی مشرب و ریاضتکش و اهل ذوق بوده و کتابهای دارد با همین خصوصیات .

ابن فهد کتاب التحصین را با یک مقدمه مسجع صوفیانه اغاز می کند . به گفته خودش مضمون این کتاب ، عزلت است بر اساس روایات صادره از آل محمد . کتاب پیرامون سه قطب دور میزند : قطب اول به نظر وی عبارتست از به کلی از خلق بریدن و با خدای تعالی بودن و کناره گیری و فرار از مردم و انس گرفتن با خالق – قطب ثانی شامل اداب عزلت است – قطب ثالث فوائد عزلت را در 16 اشاره بررسی می کند .

کتاب عدة الداعی در یک مقدمه و شش باب تنظیم شد : مقدمه شامل تعریف دعا و ترغیب به ان است و بخشهای دیگر به تشویق به دعا – عوامل اجابت – استجابت دعا – اداب دعا – ذکر که تالی دعاست – تلاوت قران به مثابۀ نوعی ذکر ( ذکر یعنی خدا را به یاد داشتن ، در واجب و حرام و از ترس و ملاحظه خدا ، امر او را به عمل آوردن و نهی او را ترک کردن )

 از امام جواد روایت کرده : دعا ، با عبارت غلط بالا نمی رود و باعث نزدیکی به خدا نمی شود .

خصوصیت دیگر دعا که علی چنین تعبیر کرده ک نزد خدا منزلتی است که جز با مسألت بدان نتوان رسید ، اگر بنده دهان خود را بسته نگه دارد و در خواست نکند خدا نیز عطا نمی کند ، بخواه تا عطا فرماید .

بدینگونه ابن فهد به ساختن قالبهای رسایی برای دعاکنندگان دست میزند تا حاجتهای انان ، اسانتر به آسمان بر شود .

به عقیدۀ ابن فهد ، در دعا نیروی خاصی نهفته است و همچون وسیله متناسبی است برای تغییر = بدا . و نسخ انچه خدا بر بنده ای تقریر کرده و از امام کاظم اورده است : دعا ، انچه را تقریر شده یا نشده می تواند تغییر دهد . بدین شرح دعا از خدا می تواند بلا را بگذراند حتی اگر از قضا و قدر گذشته و فقط امضا نشده باشد ، وقتی خدا را بخوانند ان را می گرداند .

همچنین در نظر ابن فهد ، دعا همراه با وضع و حرکات و اشارات معینی است و انواع ان را هم مشخص کرده است .ابن فهد ، ظاهر و باطن و فقه و تصوف را با هم داشت و شخصیت او و شاگردانش منعکس کنندۀ این جنبه هاست : از ایشان بعضی فقیه بودند مثل شیخ علی بن هلال جزائری ، استاد شیخ علی بن عبدالعالی کرکی ، معروف به  - محقق ثانی -  و بعضی صوفی – مثل نور بخش مرید سید علی همدانی – و بعضی جامع هر دو طرز فکر مانند سید محمد بن فلاح مشعشع که فرزند خواندۀ ابن فهد نیز بود .

ابن فهد در شیعیگری معتدل و مسالمت جو بود و اثارش از کینه توزی بر سنیان خالی است .

غرقه شدن در موضوعات زهد و عزلت او را به خلاف شیعیان بعدی از گرایشهای احساساتی مخالف باز داشت ، اما چون محیط از انتظار لبریز بود و صوفیان وشیعیان ، ظهور او را گوشزد میکردند ، ان دسته از شاگردان ابن فهد که دارای تماسلات صوفیانه بودند ، خود را قانه میکردندکه همان برگزیدگان تقدیر هستند که باید در عمل مبشر مهدی باشند از اینجاست که نخست دعوی باب بودن کردند که طبعاً بعدها به ادعای کامل مهدیگری تبدیل شد .

ابن فهد حلی در کربلا وفات یافت و قبر او زیارتگاه عرب و عجم شد و حتی قائل به ولایت او شدند .

 

کمال الدین حسین بن علی کاشفی واعظ ( متوفی 910 )

کمال الدین حسین بن علی بیهقی سبزواری معروف به واعظ کاشفی در بیهق سبزوار متولد شد .شهرت کاشفی باعث شد که زادگاهش را در سال  860 به قصد نیشابور ترک کند و از انجا به مشهد ؛ سپس به هرات ؛ پایتخت تیموریان انتقال یافت او در انها بوسیلۀ جامی وارد طریقۀ نقشبندی شد وبا خواهر جامی ازدواج کرد .

او با انکه یک صوفی نقشبندی و یک فقیه حنفی بود به سال 908 اولین و مهمترین کتاب عزاداری حسینی را نوشت و آن را روضة الشهدا فی مقاتل اهل البیت نامید . این کتاب را به درخواست مرشد الدوله عبدالله ، از نزدیکان سلطان حسین بایقرا نوادۀ تیمور و پادشاه هرات بوده است . روضة الشهدا در جامعۀ ایران بازتاب پردامنه ای داشت به طوریکه خواندن ان در مجالس ، نوعی شغل گردید . خود کاشفی به واقعیت غریبی اشاره میکند و در مقدمۀ کتاب گفته : عده ای از دوستداران اهل البت ، با فرا رسیدن محرم همه سال ، یادبود مصیبت شهدا را تجدید می کنند و به فرزندان پیغمبر بر می خیزند .

(( چه بسا گریه بر حسین در هرات جانشین ذکر صوفیانه – که نقشبندیان ان را ملغی کرده بودند – شده بود  ))

کاشفی کتاب خود را با حکمت مصیبت و مشقت اغاز کرده و ان را به دلالت آیۀ و لنبلوئکم.... نوعی ابتلاء و امتحان از جانب خدا و لازمه طریق محبت و اگاهی بر اسرار معرفت دانسته به مصداق این شعر : هر که در این بزم مقرب تر است   جام بلا بیشترش می دهند

پس از ذکر مصیبت ها از آدم تا خاتم اندیشه خود را چنین تأیید کرده که پیغمبر اسلام به محنت و آزمایش کشته شدن پسرش دچار شد و حدیثی اورده : ( هر کس بر حسین گریه کند یا حالت گریه به خود بگیرد ، بهشت بر او واجب می شود )

کاشفی کتاب دیگری نیز دارد به نام فتوتنامه سلطانی ، در ان می نویسد : مبدد فتوت و مظهر ان ، ابراهیم خلیل است و قطب فتوت علی مرتضی است و خاتم فتوت مهدی خواهد بود .انگاه موضوع اصلی آغاز می شود که فتوت مثل نبوت ، میراثی سِری در میان پیامبران بوده که به محمد به علی و دیگر ائمه رسیده است و برای فتوت علی ، خبر مشهور : لافتی الا علی ، لا سیف الا ذوالفقار  را شاهد آورده و با دو آیه آن را تأیید کرده : در میان مردم کس هست که جان خویش را به بهای طلب رضای خدا می فروشد . ( سورۀ بقره ) و آنچه دارند بر دیگران ایثار می کنند ، هر چند خود نیازمند باشند ( سورۀ حشر ) و نیز فتوت یک یک امامان را تأیید نموده است .

پس از اثبات اینکه علی اصل فتوت بوده ، سه فرزند او حسن و حسین و محمد حنفیه و هفده مرد از عناصر گوناگون را پیشروان فتوت اسلامی شمرده که چهارده نفر از ان جمله ، در چهار قسمت ممالک اسلامی : ایران ، مصر ، روم ، یمن . خلیفه فتوت بوده اند .

پس از ان ، فتیان صوفی را بر شمرده و سلسله ای از ایشان ترتیب داده که از طریق نجم الدین کبری به جنید و از او به معروف کرخی و سپس از طریق علی بن موسی الرضا به پیغمبر پیوند یافته است .

از جمله آداب فتوت ، مقرر است حلوایی که با اتش تهیه نشده باشد ، صرف کنند : به گفتۀ او چنین حلوایی پس از اجتماع غدیر خم میان مردم توزیع گردید و انجا که به شرح جشنهای فتیان پرداخته ، به نقل از فتوتنامه عبدالرزق کاشانی ، نصی آورده که در ان نام دوازده امام ، یکی پس از دیگری آمده و مهدی چنین وصف شده : ( حجة زمینیان و آسمانیان ، صاحب الزمان و قاطع البرهان )