دلتنگی ها و اندیشه ها sanhavak


+ دین زرتشتی

دین زرتشتی

" دین کوشش به همراه یک خدای خوب ولی محدود علیه نیروهای شیطانی ذاتی عالم "

 

در کتاب مقدس از نام دین زردشتی اثری نیست اما از سلاطین ایران در هشت صحیفه از صحیفه های تورات نام برده شده است . در کتاب اول اناجیل ( انجیل متی ) می خوانیم که اولی کسانی که به دیدار عیسای ناصری تازه تولد یافته آمدند چند نفر از حکمای مشرق زمین بودد که مغ خواده می شدند و همان روحانیون زرتشتی بوده اند .

یهوه از کوروش کبیر پادشاه زردتشتی با عوان ( مسیح خویش ) یاد می کند بدین ترتیب لفظ عبری " مسیحا " - چندین قرن پیش از آن که در عهد جدید برای نامگذاری عیسی بکار رود – در تورات برای توصیف کوروش بکار رفته است .

کوروش ام مهم دیگری نیز مورد خطاب قرار گرفته با عنوان ( چوپان من ) از آن یاد می شود و این عنوانی است که در یکی دیگر از صحیفه های تورات برای شخص خداوند بکار رفته است .

 

تأثیر نظری دین زرتشتی بر کتاب مقدس :

از آغاز صحیفه های عهد عتیق تا صحیفه اشعیای نبی همواره منشا غایی همه چیز و از جمله شر ، یهوه خداوند معرفی شده است اما پس از اسارت و تبعید یهودیان تغییر مشخصی صورت پذیرفت .

اگر دو روایت مشابه مربوط به تجربه خاصی از داود پادشاه قوم اسرائیل را در نظر بگیریم خواهیم دید در سندی مربوط به دوران پس از تبعید است ، در مطظلب مشابهی که مربوط به دورا قبل از تبعید است واژۀ شیطان جایگزین یهوه شده است . بنابراین ، شیطان از اجزای اصلی تفکر کتاب مقدس نبوده و بعدها از طریق دین زرتشتی به آن وارد شده است .

شاید زمانی که یهودیان به هنگام تبعید در بابل ، در تماس مستقیم با دین زرتشتی بودند اندیشه های جدیدی نیز از آن دین وام گرفته اند : مبحث فرشتگان و شیطانمبحث ناجی بزرگی که در آینده ظهور کردایده رستاخیز و قضاوت الهیوجود یک زندگی اخروی قابل تصور .

مسلما واژۀ عیسوی " بهشت " لااقل از لحاظ لغت شناسی از بان پارسی گرفته شده است .

 

ایجاد دینی جهانی :

از میان بنیانگذاران ادیان زنده جهان ، زرتشت اولین کسی بود که به تعلیم دینی پرداخت که باید به صورتی جهانی و داوطلباه مورد پذیرش قرار می گرفت . در یکی از صور ادای شهادت در دین زرتشتی ، که تا امروز نیز به عنوان دعای یومیۀ پیروان زرتشت تکرار می شود ، ( این اعتقاد وجود دارد که دین زرتشتی از همه ادیان جهان بهتر و متعالی تر است ) .

 

مفهوم ذات متعال – اهورامزدا :

دین زرتشتی تعلیم می دهد که تنها یک خدای متعال شایسته پرستش وجود دارد – قدرت نور ، زندگی ، حقیقت و خوبی – نام خاص این خدا اهورا مزدا ست ( خدای حکیم و خدای حکمت ) یا مخفف آن اهورمزد و اورمزد .

به نظر میرسد این خدا تنها یکی از موضوعات مورد پرستش ایران زمین بوده است . کار خاص زرتشت این بود که اعتقاد به این خدا را مورد تاکید قرار داد و به آن جنبه اخلاقی بخشید . گرچه در همان زمان عاموس نبی و سایر پیامبران معاصربنی اسرائیل نیز همین هدف را در رابطه با یهوه تعقیب میکردند .

 

اهریمن " انگره مینو " :

محکوم کرد شر و ناپاکی در جهان از اجزای اساسی تعالیم زرتشت است . اسم خاص ( انگره میو ) به عوان نام متخاصم تریسن روح ، تنها یک بار در تعالیم زرتشت به چشم میخورد . در آنجا گفته شده که از اول خلقت جهان ، دو روح ذاتاً ناسازگار و متخاصم در عالم وجود داشته اند . در متون بعدی اصطلاح  انگره مینو به صورت مخفف " اهریمن " درآمده است .

از مشخصات اصلی و متمایز دین زرتشتی در میان همه ادیان جهان همین نظریه – اعتقاد به یک ثنویت جهانی است ، یعنی وجود خدایی نیک و شیطانی بد که همواره علیه یکدیگر مبارزه می کنند . این دو قدرت جهانی از آغاز وجود داشته است و تا پایان عمر جهان نیز به کار محدود کردن یکدیگر مشغولند .

 

همراهی ارواح دیگر :

زرتشت هم روی هم رفته اعتقاد خود به خدای حکیم را که بیعت و پیروی متعالی از آن اوست ، از قید اعتقاد موروثی خویش به تعدادی ارواح ( فرشتگان ) خیر دیگر خلاص نکرد .

پاره ای از انان خدایان طبیعت در دین آن عصر و بعضی دیگر نیز ارواح مخوف شر بودند .نخستین فصل کتاب اوستا ، مردم را راهنمایی می کند که پرستش خود را در مرحلۀ نخست به محضر اهورامزدا و سپس به محضر فهرست طولانی و نامنظمی از پدیده ها ( اشیاء ) انجام دهند ، به عنوان مثال ( خورشید ، ماه ، ستارگان ، آتش ، باد ، آبها و کوهها ، ارواح مقدسین متوفی ) .

 

دسته ای از فرشتگان خیر :

یکی از فرشتگان خیر که همواره در کنار اهورامزدا بوده و با وجود این حداقل از لحاظ شاعرانه از خدای اورمزد متمایز است در گاته ها پنج بار به نام " روح بخشنده " ( سپنتا ماینیو) و هشت بار به نام " بخشنده ترین روح " ( سپنیشتا ماینیو ) نامیده شده است .

گروهی از فرشتگان خیر به نام " امشا اسپنتاها " نیز وجود دارند که به صورت مخفف امشاسپندان درآمده اند .

وهومنه " بهمن " : فرشته اندیشه ، ذهن ، مشرب نیک .

آشه ( آشه وهیشتا ) " اردیبهشت " : فرشته راستی و درستی ، نظم ، عدالت .

خشتره ( خشتروایریه ) " شهریور " : فرشته قدرت ، سلطه ، حکومت و پادشاهی .

آرمی تی : فرشته تقوی و عشق .

هوروتات " خرداد " : فرشته کمال ، رفاه ، سلامتی .

امرتات " خرداد " : فرشته خلود ، حیات جاودانی .

در ابتدا اینها اسامی عامی بودد که بر خصایص دینی دلالت میکردد . شاید از لحاظ شعری به عنوان رسولان ، ماموری و صفات اهورامزدا بکار گرفته می شدند . اما در تاریخ دین زرتشتی به صورت اصطلاحات کلامی برای موجودات متشخصی که با اهورامزدا مرتبط بوده و در عین حال از آن متمایز هستند درامده اند .

آنها هم چنین به عنوا اسامی فرشتگان اعظم بکار رفته اند .

یَزاته ها یا فرشتگان ، موجودات مقدس کوچکی در دین زرتشتی می باشند و فره ورشی ها ، مُثُل آسمانی نیز فرشتگان محافظ انسانها هستند .

 

دسته ای از ارواح شر :

در مقابل اهورامزدا و فرشتگان خیری که در کنار او هستند ، انگره مینیو و تعدادئ بیشماری شیاطین نیز وجود دارند که به طور منظم در برابر دسته اول قرار داشته و به مخالفت با آنها مشغولند .

از جمله انان : گرسنگی ، تشنگی ، خشم ، نخوت ، حسد ، دروغ ، خشکسالی ، زمستان و بدکارگیزنان . نام کلی این ارواح شر " دیو " است .

سومین گروه عمده از متون اوستایی حاوی یک سلسله دستور العملهای تطهیر و پاکسازی در مقابل نفوذ مضر این موجودات بیشمار و زیانبخش است .

 

اصول اخلاقی دین زرتشتی :

یک زرتشتی ایده آل از نظر بنیانگذار این دین اینگونه تصویر شده :

( فردی با ایمان ، دانا و بخشنده ، مثل خود تو ای مزدا ) .

صدقه ملکوت الهی را به پیش می برد .

( هر کسی فقیری را نجات دهد ، اهورا را پادشاه می سازد ) .

رفتار خوب در مقابل افراد خوب و رفتار بد در مقابل افراد بد و شرور تجویز شده است .

زندگی و همسرداری مطابق عقل معاش ، و ه زهد و ریاضت کشی ، کاربرد عملی و ضرورت دین است . و بالاتری فضیلت دیانت زرتشتی که از همه بیشتر مورد تحسین واقع شده طهارت و پاکیزگی است .

اصول اخلاقی در دین زرتشتی مثل ادیان یهود ، مسیحیت و. اسلام مبتنی برپایه های دینی است .

اهورامزدا ضامن نظم اخلاقی جها بوده و نیکی بر مبنای اراده او تعریف می شود . او در مورد اعمال افراد قضاوت کرده ، نیکوکاران را پاداش می دهد و بدکاران را مجازات می کند .

 

امید نهایی در دین زرتشتی:

در میان ادیان زنده دنیا ، دین زرتشتی احتمالا نخستین دینی بود که پیروزی هایی خوشرفتاری بر بدرفتاری را در جهان تعلیم داد .یکی از اولین و در عین حال پابرجاترین پیامهای خود زرتشت دربارۀ وجود یک قضاوت تقسیم ساز بزرگ در آینده است که در آن افراد بد مجازات و افراد درستکار پاداش داده می شوند .

در گاتهای زرتشت ، حداقل 17 بار جاودانگی و خلود ، آرزو تضمین شده است .

درباره معاد جسمانی عظیم اموات ، خود زرتشت تنها یک بار اشاره کرده است . در تصویری که زرتشت از جریان جداسازی ارواح خیر از ارواح شر پس از مرگ به دست می دهد پل باریک چینوت است .

تمثیلات محکم دیگری نیز در مورد قضاوت قطعی آینده وجود دارند .

( پس از مرگ ، اعمال خود فرد به صورت یک وجدان خوب یا بد در مقابل او ظاهر می شوند ) .

( دو فرشته اعمال خوب و بد هر فرد را ثبت می کنند )  .

( روح فرد " از نظر وزن اعمال خوب و بد " در ترازو کشیده می شوند ) .

بهشت پاداش پندار نیک است . اجزای حسی به کلی عایبند . " میراث پرشکوه پندار نیک " .

جهنم نیز به عنوان مجازات جاودانی و فلاکت گونه و تنهای دروغگویان توصیف شده است . تنها در دو جای گاتها راجع به جزئیات دهشتناک جهنم صحبت شده : " تاریکی ، خوراک پلید و کلمات اندوهناک " .

همچنی در دین زرتشتی یک منجی آینده به نام سوشیانت مورد انتظار است .

در پایان جهان یک تطهیر نهایی مبتنی بر الهام الهی و تکامل تشریفاتی خواهد بود . به نظر میرسد که خود زرتشت به گونۀ مبهمی به یک آزمایش الهی در آینده ، از طریق یک آتش فروزان و تطهیری به وسیله فلز ذوب شده اشاره کرده باشد .

اما در یکی از متونی که بسیار متاخرتر از زمان زرتشت است تصویر دقیقی از وقایع پس از بعثت اخروی به دست داده می شود از جمله قضاوت نهایی خداوند ، جدا کردن افراد صالح از فاسد و اعزام این دو گروه به بهشت و جهنم .

 

نقاط قوت دین زرتشتی :

" وجود بنیانگذاری با اخلاص که از جهات متعدد شایسته تحسین است  "

" امید به پیروزی هایی خیر اخلاقی {بر شرارتهای اخلاقی } " .

" نوعی آرما اخلاقی خاص در مورد قضاوت نهایی " .

" تاکید بر همکاری بی بشر و خدا به مظور خیر مشترک " .

" تاکید بر یک زمدگی دینی که از نظر اجتماعی باارزش است " .

" تاکید بر کوشش و فعالیت به جای زهدگرایی و بی تفاوتی " .

" ارزش قائل شدن برای شخصیت فردی انسانها " .

" تاکید زرتشت بر انتخاب و مسئولیت شخصی " .

" درک روشن آن از تضاد بین نیک و بد " .

" خدای متشخص ، اخلاقی و کمک رسان این دین ".

" نگرش جهانی اولیه ان در مورد دین " .

" شور و شوق تبلیغی اولیه آن " .

 

نقاط قوت :

" فقدان بنیانگذاری که به گوه ای سرخوشانه و دلکش به پیروان خود روحیه و شور و شوق ببخشد " .

" تعداد قلیل پیامبران ، و یا رهبران تبلیغی بعدی " .

" وجود گرایشهای چندگانه پرستی به دلیل فقدان یک نگرش توحیدی خالص و درست " .

" از دست دادن کامل جهاننگری اولیه تبلیغی آن " .

" گرایش به سمت تشریفات گرایی رسمی و کلیشه ای " .

" طرفداری متون مقدس آن از بکارگیری زور و خشونت " .

" فقدان هرگوه تحرک و دینامیسم تاریخی در این دین ، جز تحرک نظامی گرایانه " .

" ناتوای از درک هرگوه ارزش در قبول رنج " .

" رضایت دادن ساده و آسان آن صرفاً به خوب ، به جای تلاش مترقیانه در جهت بهترین " .

" نکوهش و انتساب ساده همه شرور به یک شیطان ازلی " .

" وجود پایه ای ناهماهنگ و غیرمکفی برای خوشبیی تحسین برانگیز این دین " .

" تکیه انحصاری و بیش از حد برجنبه مکاشفه ای پیروزی نهایی خود " .

 

نویسنده : MEHDI ; ساعت ۱٢:٤٤ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۱۳۸٩/٧/۱۸
comment نظرات () لینک