دلتنگی ها و اندیشه ها sanhavak


+ کلیسای کاتولیک رم ( عبادت )

عبادت

عبادت کاتولیک رم براساس کلیۀ حواس پنج گانه صورت می گیرد، بخصوص حس بینایی ونه تنها درتمثالهای خداوند گار ما ومقدسان وجود دار د بلکه در هنرهای معماری کلیسا، جشنهای دسته جمعی و مراسم عشای ربانی وبلکه علاوه برهمۀ اینها درخود نان تقدیس شده ، یعنی در بدن عیسی، که بر ای تجلیل بالا برده می شود. مراسم یادبود آخرین شام عیسی نیز از طریق حس شنوایی با گوش فر ادادن به کلمات مقدس مر بوط به عشای ربانی و قرائت متون کتاب مقدس وهمچنین موعظۀ کشیش همراه با موزیک و آواز صورت می گیرد. عبادت از طریق حس بویایی با استشمام دود و موادی که برای بخوربه کار می رود واز طریق حس لامسه با پاشیثدن آب تقدیس شده انجام می شود.

اعمالی که با اسارات وحرکات اعضای بدن همر اه است درعبادات فراروان است. عبادت کنندگان به هنگام ورود به کلیسا وخروج از آن ازآب مقدس به نشتنۀ تطهیر به خود می باشند.

درمر اسم مخصوص که قبل از دعای تقدیم نان و شراب درعشای ربانی انجام می شود، کشیش دستهای خود را در ظرف کوچکی می شوید، واین عمل نشان آن است که کسی که می خواهد  بدن وخون مسیح را لمس کند باید خودش پاک باشد.کشیش درخلال این عمل قسمتی ازمزمور  26 داوود را مکرراً می خواند : ( دشتهای خود را درمیان معصومان خواهم شست ومذبح تورا ای خداوند طواف خواهم کرد)

این نمونه ای است از بکاربردن آیات کتاب مقدس در مورد اعمال سمبلیک. همچنین اسشتفاده از اسپندان، بموجب آنچه درجلد8 کتاب وحی آمده است ، دودکردن اسپند وبالارفتن آن حاکی از صعود  دعای مقدسان بسوی خداست.درعین حال، این عمل بعنوان برکت الهی نیز تلقی شده است وبنابراین حضار سرهای خود را هنگامی که اسپندان بطرف آنها چرخانده می شود خم می کنند.

دو نمونۀ دیگراز اعمال سمبلیک یکی اهمیت امتزاج شراب وآب درظرف مخصوص همراه با دعاست که این امتز اج نمایشگر وحدت دو طبیعت خداوندگارماست. بوسۀ صلحی که کشیشها قبل از تشکیبل مراسم یادبود اخرین شما عیسی به یکدیگر می دهند نیز همین معنی را میرسشاند. نمونۀ دوم رنگهای مختلف لباسهای ویژۀ کشیشان است که ازعناصرسمبلیک به شمارمیرود.چنانکه رنگ سفید درجشنهای بزرگ مربوط به خداوندگار ما؛ رنگ بنفش در مراسم روزهای ادونت ولنت ، قرمزدرمراسم یادبود شهدا، ومشکی درمراسم عشای ربانی برای در گذشتگان بکاربرده می شود. درکاتولیک رم ، ارتباط شدیدی میان عناصر سمبلیک و دراماتیک وجود دارد .عشای ربانی ، علاوه براعمال سمبلیک مختلفی که به همراه دارد ، خود جلوه ای است که قربانی مسیح در آن، باردیگربدون خونریزی تکرار می شود.


یک بخش عمده ازنمایشهای دراماتیک مراسمی است که درهفتۀ مقدس برگزارمی شود. حمل نان تقدیس شده درصورت دسته جمعی در روز آخرین پنجشنبه پیش ازعید ایسترازمحل برگزاری مراسم به عبادتگاه یا صندوقخانۀ کلیسا، نشانه ای است ازغیبت عیسی ازمیان حواریون.

پس از این مر اسم پر ده های محر اب را کنارمی زنند و اسباب زینتی را بیرون می برند. شمعها ر ا خاموش کر ده وظر فهای آب تقدیس شده ر ا تخلیه می کنند. اینها همه باید نمایشگر  این نکته باشد که دیگر حضورمسیح چندان ادامه نخواهد داشت. درهمان ر وز، پاهای 12 نفر  پیرمرد که در قسمت شرقی کلیسا برروی صندلی نشسته اند توسط رئیس صومعه یا اسقف شسته می شود تا خاطرۀ شست وشوی پاهای حوار یون توسط خداوندگار  ما در  اخرین شام، به موجب آنچه یوحنای مقدس در انجیل آور ده، تجدید شود. در  اولین جمعه قبل از ایستر  از صلیب تجلیل به عمل می اید. صلیبی ر ا که تمثال مسیح برروی ان نقش بسته وپوششی بر آن نیست، کشیش همراه با این کلمات بالا می برد: ( این چوبۀ صلیب ر ا بگیرید که نجات جهان برآن اویخته شده است) سپس کشیش صلیب را روی سکوی محراب قرار می دهد و حضار به جلو می آیند وان ر ا می بوسند. احیای شب ایستر  از جنبۀ در اماتیک دست کمی از انچه گفته شد ندار د. کلیسا در این حال در تاریکی مطلق است. عبادت با ور ود شماس که شمعی سه شاخه در دست دارد و آنرا در پشت درکلیسا ر وشن کر ده و فریاد میزند (نور  مسیح) (lumen Christi ) شر وع می شود. در این حال شمع بزرگ بوسیلۀ ان شمع به نشانۀ بشار ت به رستاخیز مسیح که بر فر از عالم نور افشانی خواهد کر د، ر وشن می شود. رعایت تشریفات عبادی ویکسانی امور مربوط به عشای ربانی در عبادت کاتولیک رم دار ای چهر ه های برجسته ای است. هر کلمه ای که در مراسم عشای ربانی بکار  برده می شود وهر  ساعت از ساعات عشای ربانی قبلاً در نظرگرفته شده است. هرعمل عبادی از کشیش وهر حر کتی در محر اب بعنوان رمزی برای یک حقیقت تفسیر شده است. هدف از دقت در این تعلیمات این است که مطمئن شوند که عبادت دسته جمعی درحد اعلای درستی وفداکاری برگزارشده است.  

در  سراسر جهان ثیک نوع عبادت با یک زبان و یک فرم انجام می شود. تمام کوششهایی که برای رسمیت یافتن زبانهای محلی وکلیۀ مراسم عشای ربانی به عمل آمده مردود شناخته شده است.نهایت چیزی که در خار ج از کلیساهای متحده اجازه داده شده است این است که حضار می توانند بخشی از دعا را که مخصوص به خودشان است با زبان محلی خود از بر بخوانند درحالی که کشیش دعای مر بوط به خود را درعشای ربانی به زبان لاتین می خواند. البته مدتهاست که مر سوم شده استکه انجیل و رسانه ها به زبان محلی خوانده می شوند. عموماً این کاررا کشیش انجام می دهد نه شماس که برگزاری مراسم به عهدۀ اوست ، درحالی که برگزارکنندگان مراسم درمحراب ترجمۀ لاتینی آن را آهسته می خوانند .  

گاهی اعتقادنامه بوسیلۀ حضار با زبان بومی خودشان ازبر  یا با آواز می خوانند. این خصوصیات به عبادت کالتولیک رم چهرۀ سمبولیک سنتی می دهد. ( دم ادو کاسل) متخصص معاصر درامورعبادی چنین استنباط می کند که به کاربردن زبان لاتین درعبادت، آن را دریک اتمسفرجاوید و بی زمان قرارمی دهد. عموم اهل کلیسا معمولاً دعای خداوندگارو اعتقادنامه را می توانند به زبان لاتین بخوانند ، اما قسمتهای مختلف دعاهای عشای ربانی را با زبان اصلی تنها بعضی از افراد می فهمند. وحدت شکل شعایر وسنن درکلیساهای مختلف یک قانون همیشگی نبود ه است. در آغاز قرون وسطا عشای ربانی درکلیساهای غر بی درچهار شکل گوناگون صورت می گرفت این اشکال به رومی، آمبروسی ، گالیکی و اسپانیایی اختصاص داشت. درخلال قرون وسطا شکل رومی عشای ربانی ر قیبان خود را کنار  زد وبه عنوان معیار  برای کلیه کلیساهای غربی در آمد. البته عناصرمأخوذ دردیگر شکلهای عشای ربانی در ساختمان عشای ربانی ر ومی سهمی داشتند.در انزمان هنوزهریک از نواحی تحت قلمرو کلیسا دار ای خصوصیات جزئی ویژه ای بودند. وحدت شکل کاملی که امروزه درعشای ربانی کلیۀ کلیسها وجود دار د ، ابتدا بوسیلۀ شورای تر نت پیشنهاد شد، به این صورت که عشای ربانی کلسای کاتولیک رم در( کتاب دعا ونماز کاتولیک) بعنوان سرمشق عملی برای کلیۀ کلیساها، بجزکلیساهایی که دار ای سنتی لااقل با سابقۀ یک قرن بودند،مقرر شد. مثلاً سراسقفی میلان و تعداد معینی از کلیساهای رهبانی، مانند دومینیکن ها ، عشای ربانی مخصوص به خود را حفظ کرده اند. درعین حال هم اکنون کلیساها نیز اختلاف عمده ای با سنت رومی ندارند. اختلاف عمده ای در شکل عشای ربانی کلیسای کاتولیک ر م و عشای ربانی ار تدوکس شرق وجود دار د به قر ار  زیر است :

(( زبانی که درعشای ربانی کاتولیک رم معمول است لاتین بوده وزبانهای محلی بکاربرده نمی شوند. تقدیس عناصر عشای ربانی بوسیلۀ کلمات ابداعی ، نه بوسیلۀ کلمات مأثور  انجام می شود وتعداد عناصری که در  عشای ربانی کاتولیک رم بکار می روند بیش ازعناصری است که در عشای ربانی ار تدوکس بکارمی روند. عشای ربانی رومی محصول تاریخ بسیار پیچیده ای است. این عبادت بطوری که امر وزه بر گزارمی شود مشتمل برعناصری چند است که درعین سادگی یی را که همانند عناصرعشای ربانی سایر فر قه ها دارد، درطول تار یخ خود حفظ کرده است. این عناصرعبارتند از : دعاهای رومی ساده،پر معنی وصریح، دعاهای نور انی حزن انگیز ، سرودهای تحمید و دعاهای گالیکان که دار ای فقر ات کسالت آوروعبارات نامفهوم هستند .

شکل عشای ربانی کاتولیک رم هرگز تغییر نمی کند مگر  بموجب مناسبتهایی که دریکشنبه ، اعیاد و یا روزه وجود دار د.عشای ربانی کاتولیک رم با خواندن یک مزموردرحالی که کشیشهای یک محراب و همراهانشان بصورت صف از طرف صند وقخانه کلیسا که نزدیک درغربی قراردار د به جلوحر کت می کنند  آغاز می شود .

از خصوصیات ان روز تر کیبی است از چند آیۀ مزمور یا برخی متون دیگر از عهد عتیق که خواند ه می شود. به همین جهت در اولین یکشنبه ادونت این ترکیب آیات از مزمور  24 (25) : ( خدا به من گفت: تو پسر من هستی ، امر وز من تور ا برگزیدم) اخذ  می شود. در روز ایستر که خود خداوندگار صعود کر ده کلمات مزمور  138 ( 139) را به زبان می آورد : ( من بر می خیزم و هنوز با توهستم ، هللویاه) درحال حاضر (تر کیب آیات ) بوسیلۀ دستۀ سرود خوانان اجرا می شود، در حالی که کشیش روی پله های محر اب دعاهای مقدماتی را که شامل اقرار به گناهان است به آر امی از بر می خواند. پس ازاقرار کشیش به گناهان ، دستۀ سرود خوانان ، سرود (خدایا به ما ترحم کن ) وسرود ( خدا را در آسمان جلال باد) را اجرا می کنند. این سرود با اواز کشیش شر وع می شود و دستۀ سر ود خوانان آن را ادامه می دهند. متون قابل تغییر دیگری وهمچنین متن کوتاهی از کتاب مقدس نیز بوسیلۀ دسته سر ود خوانان و حضار برگردان می شود. دراین قسمت مقدماتی مر اسم پایان یافته و وار د مر اسم عشای ربانی مؤمنان می شود، بدین صورت که مجدداً تعدادی از ایات انجیل بوسیلۀ دسته سرود خوانان خواند ه می شود در حالی که کشیش عناصررا آماده می کند وتعدادی از دعاهای هنگام جمع آوری اعانه ر ا با صدای خفیف و با همان نیت قبلی می خواند. آنگاه مکالمه ای قدیمی میان کشیش و مردم که از جمله متون قابل تغییر نیز هست و در سیزده شکل برای فصول مختلف و اوقات سال مسیحی است، شروع می شود. مقدمۀ آن با این عبارت شر وع می شود: ( ایمن ملاقات است وحقیقتاً در ست وارزشمند برای نجات،که مادرهرزمان ومکان تو را ستایش کنیم ، ای خدای پاک ومنزه ؛ پدرجاوید وقادر وای خدای لایزال) . این مقدمه از اینر و جالب است که شامل موضوعاتی مر بوط به فصل یا روز است. دراینجا مقدمه که مشتمل است بر سرود ( خداوند خدای مقدس، مقدس، نانهای تقدیس شده) که بوسیلۀ دسته سرود خوانان اجرا می شود ودر آن کلیسای روی زمین به میهمانی آسمانی درتمحید می پیوندد، واین درود ( مبار ک باد او که در نام خداوند می آید) به مقدم روحانی خداوندگار ما که درعشای ربانی حاضر می شود تقدیم می شود.

دعای ویژه ای که کشیش در کلیسای جامع میخواند قابل تحقیق است.این دعا با نذر ونیاز برای سراسر کلیسا اغاز می شود وبا دعای دیگری که در آن نامهای کسانی که عشای ربانی به خاطر آنها برگزارشده ادامه می یابد. این دعا همراه با برگزارکنندگان با یاد مقدسان، با ذکرنام مریم عذرا، رسولان و پاپهای قدیم ، پیش می رود. پارگزاف بعد رئوس مطالب قبل را مورد تأکید قرار می دهد و دنبالۀ آن تقدیس قربانی را ازخدا تقاضا می کند.

پس ازآن کلمات تأسیسی خوانده می شود که همراه با کلمات است وبوسیلۀ حضاربا صدای خفیف ازبرخوانده می شود واین به موجب تعالیم کلیسای کاتولیک رم نمایشگر تقدس لحظه ای است که درآن نان وشر اب به بدن وخون مسیح تبدیل می شود. این عمل مطابق دستورصرف ونحوی ، شکل داستانی رابه خود می گیرد که مشتمل بر فرازهایی مربوط به هم است . سپس با مراسمی خاص درحالی که جفا به مسیح روی صلیب و رستاخیز و صعود خداوندگارما یادآوری می شود، عمل تقدیم هدیه فرامی رسد که در  این هنگام حضار  این کلمات را با صدای بلند می خوانند : ( ما به جلال وشگوه عالی تو تقدیم میداریم ، از میان هدایای بی ارزش خودمان که به ما عطا شده است ، قربانی خالص  ، قربانی مقدس، قربانی پاک وبی عیب : نان مقدس زندگی جاوید وجام شراب نجات ابدی) هممراه با این تقدیس قلبی دعای ویژه شکل می گیرد . در فرازهای بعدی برای دریافت پذیرفته شدن قربانی زمینی در آسمان، دعا می شود. پس از بالا بردن نان تقدیس نوبت به دعای خداوندگار ، درود خداوندگار برشما باد و سرود به راه خدا ، می رسد. سپس حضار، و گاهی دیگرمردم، سهم خود را از نان تقدیس شده در یافت می د ار ند. عشای ربانی کاتولیک ر م با جلسۀ کوتاهی مشتمل بر خواندن دعای مرخصی، دعای ختام و اخرین انجیل (یوحنا 1 : 1- 14) پایان می پذیرد. مراسمی از قبیل دود کر دن مواد بخوری ، یا آیین دست شستن کشیش به هنگام پیش بردن عشای ربانی و بوسۀ صلح در جشن عشای ربانی تا حدودی مفهوم ان را مبهم می سازند.

عشای ربانی در کاتولیک رم عبار ت است از عالی ترین مرتبۀ عبادت الهی. این عبادت همه ر وزه در  تعداد بیشماری ازمحرابها برگزارمی شود و مؤمنان با این نوع عبادت بیشتر وبهتر آشنا هستند.آنها باید در  ر وزهای یکشنبه ضمن شرکت در مراسم عشای ربانی مر اقبت داشته باشند وهمچنین ممکن است در مراسم دیگری که درصبح یکی از روزهای هفته (غیر ازیکشنبه) برگزارمی شود شرکت کنند.

یک فرد کاتولیک در ضمن عشای ربانی به گناه خود اعتر اف می کند. همچنین در خلال عشای ربانی مر بوط به زفاف ، و بدین سان ازدواج برای عروس و داماد مبارک می شود و بالاخر ه در مر اسم تدفین که یک عشای ربانی از طرف بازماندگان جهت آرامش روح شخص متوفی برگزار می شود.

در  تمام این حالات یک نوع عشای ربانی با شر کت کشیش وبه همان شیوۀ خاص قربانی بر گزار  می شود. ستده ترین نوع عشای ربانی ؛ عشای خفیف است که کشیش ان ر از یر لب زمزمه می کند. عبادت کاتولیک رم تا این حدغیر متنوع است ولی خود عشای ربانی کاتولیک ر م با عناصر مختلفی که دار د دار ای تنوع قابل ملاحظه ای درعمل وحتی تا حدودی درتر کیب و ساختمان آن نیز هست. با این حال عشای ربانی که در آن مراسم، مر دم شر کت می جویند با عشای ربانی که بوسیسلۀ کشیش به تنهایی انجام می شود فرق عمده ای از نظر امور وابسته به ان دارد.

 سرود ( خدا را دراسمان جلال باد) درروزۀ لنت حذف می شود و همچنین این سرود و اعتقادنامه در آیین عشای ربانی که برای اموات بر گزارمی شود و نامش ر ا از دعای ( آرامش جاوید به انها عطا کن) گر فته است، حذف می شود. همچنین ممکن است عشای ربانی با ر وشهای دیگرو تشریفات گوناگون برگزار شود. یک شکل تشریفاتی ازعشای ربانی عبارت است ازعشای ربانی با اواز که بوسیلۀ یک کشیش و معا ونت گروه سرود خوانان برگزارمی شود، در حالی که کشیش به همراه شماس و گر وه سرودخوانان عشای ربانی عالی را که دارای قسمتهای زیادی است برگزارمی کند. ازاینها همه تشریفاتی ترعشای ربانی وابسته به اسقف است که فقط بوسیلۀ یک اسقف برگزار می شود.

وعظ ازقسمتهای ضر وری عشای ر بانی به شمار نمی ر ود ، اما هر گاه بخواهند ان ر ا انجام دهند ، جای آن بعد از قر ائت اعتقادنامه است . به علاوه این کار، بخصوص در ر وزۀ لنت ، تا هنگام عصر به تأخیر می افتد. درکلیسهای بخش غالباً درعشای ربانی عالی وعظ صورت می گیر د. آموزش در  وعظهای کلیساهای کاتولیک ر م بیش از وعظهای کلیساهای انجیلی است.

سال مسیحی از قسمتهای زیادی تشکیل می شود. علاوه بر جشنهایی که کلیسای انجیلی به افتخار خداوندگار مابرگزار می کند (کریسمس ، عید خاج شویان، ایستر، عید صعود مسیح و عید حلول روح القدس) . کلیسای کاتولیک رم نیز درعید بدن عیسی ( پنجشنبۀ بعد از  یکشنبۀ تثلیث) و عید تجلی (ششم اوت) و چند عید دیگر، به افتخار او جشنهایی بر پا می کنند آخرین جشنی که در  سال 1925 به رسمیت شناخته شده جشن عید مسیح پادشاه است که در آخرین یکشنبۀ ماه اکتبر برگزار می شود. دو جشن به پاس احترام صلیب ، ( جشن یافتن صلیب) دربهار( سوم مه) و جشن ( تجلیل صلیب) درپاییز( 14 سپتامبر) دارای اصالت و قدمت هستند.

جشنهای زیادی وجود دارد که به افتخار مریم عذرا برگزار می شود . به علاوه بشارت جبرئیل به او که مادرعیسی خواهد شد (25 مار س) ممکن است یادآورحمل او( 8 دسامبر) ، زاییدن او (8 سپتامبر ) و بالا بردن او به آسمان (24 ژوئن) و کلیۀ مقدسان در اول نوامبر خاطرۀ مریم را گرامی میدارند . در دورۀ سال مسیحی کمترروزی است که به یکی از مقدسان مربوط نباشد.

روزهایی که به مقدسان تعلق دارد و سایر اعیاد ، همه درتقویم سالانۀ مسیحی مشخص شده اند، اما تار یخ تعدادی از جشنهای بزرگ بر اساس ایستر آن سال مشخص می شوند. همانگونه که درجشنهای بزرگ برنامۀ دومین یادبود در روز مشابه از هفتۀ بعد و همچنین برنامۀ شب یا روز قبل از آنها اجرا می شود .درتعدادی دیگر از اعیاد این برنامه ها نیزوجود دارد.

در چنین مور دی کشیش باید بداند  که چه جشنی قابل تکراربود ه و یا چگونه دو جشن را می توان به یکدیگرمربوط ساخت. این امورتحت قوانین معینی ادار ه می شوند و این اصل اساسی که تمام جشنها به افتخارخداوندگارما بر گزار  شوند برهر  چیز دیگری برتر ی دار د. تعداد دیگری از جشنها عبار تند از تعطیلات عمومی یا روزهایی که مردم عادی موظفند در ان ر وزها به کلیسا بروند.

یک نمونه ازعبادتی که مر دم عادی تا حد ود ی با آن سروکار  دار ند و وقت ر وحانیان را به مقدار  قابل ملاحظه ای بخود اختصاص می دهد ، دعاهای روزانه هستند. دعاهای ر وزانه ابتدا امتیازی برای دیرها به شمار میرفت ولی بعداً در  سطح ر وحانیان معمولی نیز گسترش یافت.

شور ای تر نت قر ائت دعاهای روزانه را بعنوان وظیفه ای برای کلیۀ روحانیان ، از رتبۀ معاونت شماس به بالا مقررساخت که آنرا بر طبق کتاب د عای ر ومی بخوانند.چنین نیست که دعاهای ر وزانه در  ساعات معینی از روز بطور ضرور ت قرائت شوند، اما کلیۀ عبادات الهی باید درخلال آنها انجام شوند. همچنین بیش از یک ساعت از ر وز صرف خواندن کتاب دعای کشیش می شود .

اوقات شرعی با شکل معمولی آن فر می غیرسنتی از عبادت الهی است. طبق دستور های زبور  (119 : 164) راهبان در روز 7 بار درساعات تعیین شده از روز و شب، در نمازخانۀ کوچک دیر اجتماع می کنند تا عبادت الهی را انجام دهند.اوقات هفتگانۀ شرعی عبارتند از بامداد ( با نخستین نماز روز) ، اولین ساعت ر وز، ساعت سوم، ساعت ششم ، ساعت نهم ( سه بعد از ظهر) ، شام  و آخر روز .

درهریک ازاوقات شرعی دسته ای از آیات زبوربا احساس و بطورتأثرآمیز قرائت یا با آواز خواند ه می شود . این بخش همچنین شامل خواند ن آیات کوتاهی توسط کشیش و جوابگوی حضار، اعتر اف کوتاهی نسبت به گناهان که قبل از دعای بخشش می آید، دعاهای خداوند گار  و تعدادی دعای کوتاه است. اعتقادنامۀ رسولان نیز دربرخی از اوقات شرعی همر اه با سر ودها و قر ائتهایی که غالباً از متن کتاب مقدس گر فته شده است خوانده می شود ، اما در بامداد از وعظ پدران روحانی و حتی داستانهای مقدسان استفاده می شود . دعاهای ویژه منحصر است به نمازخانه های کوچک دیر، کلیساهای بزرگ و کلیساهای دانشگاهی با کادر بزرگی از کشیشان .

دیرهای بندیکتی بخاطر جدایی زبور و سر ود در آنها از عشای ربانی ، که این خود شکل جالبی به عبادت می دهد  ، معروف هستند واین کار ممکن است سه تا چهار  ساعت از یک ر وز کامل را به خود اختصاص دهد. دومینیکن ها ساعات کوتاهتری داشته و معمولاً تنها به از بر خواندن آنها اکتفا می کنند . درعبادت فر قه ژزوئیت که اعضای آن اصلاً آنها را با دستۀ سر ودخوانان اجرا نمی کنند ، حتی وقت کمتری صرف می شود 

نویسنده : MEHDI ; ساعت ۱٢:٤٩ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ۱۳۸٩/۱/۱۱
تگ ها: مقاله و دین
comment نظرات () لینک