دلتنگی ها و اندیشه ها sanhavak


+ مشروطیت ( قانون اساسی )

 

قانون اساسی

روز بعد اولین جلسۀ مجلس تشکیل شد و صنیع الدوله را به ریاست انتخاب کردند . دو سه جلسۀ اولیۀ مجلس در همان مدرسۀ نظام معقد گردید ولی طی امه ای از شاه درخواست محلی برای مجلس شد . به دستور شاه کاخ بهارستان را که میرزا حسین خان سپهسالار کنار مسجد و مدرسۀ خود ساخته بود به مجلس دادند .

نظامنامۀ داخلی مجلس نیز به وسیلۀ همان هیأتی که طرح نظامنامۀ اتخابات را وشته بود تهیه شد .

همین که مجلس ملی به کار پرداخت ، از دولت مطالبۀ قانون اساسی را کرد . دستخط مظفرالدین شاه در جلسۀ 8 آبان به مجلس رسید که اعلام کرده بود : " کتابچۀ قاون اساسی را همین دو روزه ملاحظه و عوت " خواهد داد .قرار بود طرح قانو اساسی به مجلس فرستاده شود تا پس از تصویب مجلس مجددا برای توشیح شاه ارسال گردد .ولی مدتها گذشت و خبری نشد .

لازم به توضیح است که دولت وشت طرح قانون اساسی را بر عهدۀ برادران پیرنیا و مؤیدالملک گذاشته بود که در همکاری شان با ملیون تردیدی نبود .اما وقتی طرح تمام شد ، اجمنی در دربار مأموریت یافت که آ را مطالعه کند . این انجمن دو ایراد اصلی گرفت : یکی نسبت به اختیار مطلق مجلس ملی در انشای قوانین و دیگر راجع به مصون بودن نخستین دورۀ مجلس از انحلال ، در ضمن به تأسیس مجلس سنا اصرار ورزیدند . ولیعهد محمد علی میرزا هم که بر اثر شدت بیماری شاه به پایتخت آمده بود – 25 آذرماه – شریک آ ایرادها شد . اما به ملاحظاتی ، به مخالفت آشکار با قانون اساسی برنیامد .

 


 

روز 19 آذر لوحۀ سر در مجلس را که به عنوان " دارالشورای ملی ایران " و " عدل مظفر " بود ، طی مراسم باشکوهی نصب نمودند .

مجلس که آگاه بود چرا دولت در فرستادن قانون اساسی امروز و فردا می کند ، به اعتراض برخاست . هیأتی از نمایندگان تعیی شد که با دولت در این باب مذاکره کند

. عاقبت طرح قاون اساسی به مجلس  رسید واز 4 دیماه ، مورد بحث و انتقاد مایندگان قرار گرفت . مخصوصاً حک و اصطلاحاتی که در طرح اصلی شده بود مورد توجه بود . طرح اصلی ناظر بود بر مختار بودن مجلس در انشای قوانین و به عبارت دیگر مجلس ملی تنها مقام قانوگذار به شمار می رفت ولی طرح اصلاح شده تصویب مجلس سنا را هم متساویاً لازم می شناخت .در پایان بحث و جدال پرسروصدا وپرشوری ، تصمیم گرفته شد کمیسیونی مرکب از چند نمایندۀ مجلس و مایندگان تام الاختیار دولت رفع اختلاف کنند و رأی شان قاطع باشد .

این کمیسیون تشکیل شد و بعد از مباحثات طولانی 10 مادۀ طرح قانون اساسی را حک و اصلاح کردند .

مهمترین اصلاح در مورد قوانین مالی و بودجه بود که مجلس شورای ملی نظرش را قبولاند که این قوانین همیشه باید به تصویب مجلس شورا برسد و بعد به سنا فرستاده شود و اگر سنا در این مقام چیزی اظهار دارد مجلس ملی در قبول یا رد آن مختار است .  اما در مورد مجلس سنا ، چو به اصرار محمدعلی میرزا ولیعهد تشکیل سنا پیش بینی شده بود ، مجلس با آن مخالفتی نکرد ولی معتقد بود که از جمع 60 نفری نمایندگان سنا دو سومش را مردم انتخاب کنند و بقیه را دولت بگمارد . دولت اصل نصف را می خواست که عاقبت مجلس پذیرفت . در مورد حق احلال مجلس ، نمایندگان اصرار داشتند که دورۀ اول مجلس مستثنی باشد .دولت قبول داشت ولی می خواست در دستخط جداگانه ای باشد نه در متن قانون اساسی ، ظاهرا مجلس مجبور شد نظر دولت را بپذیرد .

تغییر مهم دیگر مربوط به سوگند نمایندگان بود که به موجب طرح دولت نمایندگان مجلس سوگند یاد می کنند که " نسبت به متبوع معظم خود اعلیحضرت شاهنشاهی راستگو و صادق باشیم و نسبت به اساس سلطنت خیانت نکنیم " .

این عبارت چنین اصلاح گردید :

" ما وکلای ملت سوگند یاد می کنیم مادامی که دولت علیّه پادشاه متبوع ما با مقتضیات این نظامنامه همراهی و مساعدت داشته و از اساس مجلس ما تقویت فرمایند ، ما نیز نسبت به سلطنت اعلیحضرت خیانت ننموده و نسبت به متبوع معظم خود صادق و راستگو باشیم " .

یعنی در واقع تعهد اخلاقی مطلق مبدل شد به سوگند مشروط که  بازنمای بدگمانی مجلس بود نسبت به پادشاه بعدی ، محمد علی شاه .

بیماری شدید شاه عامل مؤثری بود که مجلس در مطالعۀ طرح قانو اساسی شیوۀ سازش و اصلاح و مدارا را پیش گیرد . گرانی این بود که مبادا با مرگ زودرس شاه کار قانون اساسی بی سراجام بماند .

قانون اساسی در 8 دیماه 1285 ( 14 ذیقعدۀ 1324 ) به امضای شاه و ولیعهد رسید .

دو روز بعد صدراعظم ، مشیرالدوله در میا فریادهای شادی مردم ، با قاون اساسی به مجلس آمد و مجلس به احترام قانون اساسی بپاخاست .

مظفرالدین شاه ، 10 روز بعد در 18 دیماه درگذشت . دربارۀ تجلیل مردم از این شاه بسیار وشته اند . ما کوتاهتری روایت را از حاجی میرزا یحیی دولت آبادی قل می کنیم :

" از طرف ملت در تمام مملکت سوگواری پرحرارتی در مرگ او به جای اورده می شود که نظیرش کمتر دیده شده است " .

محمد علی شاه در روز 28 دیماه 1285 تاجگذاری کرد

 

نویسنده : MEHDI ; ساعت ٢:٢٢ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ۱۳۸٩/۱/۱٧
comment نظرات () لینک